خدا در نهج البلاغه

يكي از اهداف مشترك همة انبياء الهي و نيز يكي از محورهاي اصلي برنامة ايشان بحث شناختخدا و نزديكي به او بوده چيزي كه همواره ذهن بشر را به خود مشغول و عقلها را به تكاپوي دركواداشته وادي بيانتهايي كه عدهاي در آن غرق تحير شده و گروهي در عين حيرت به مراتبي ازآن هدايت شدهاند حال آنكه جملگي به عجز از كنه معرفتش معترفند.

امام علي(ع) آن تربيت يافته مكتب وحي در بسياري از خطبهها و سخنانش با زباني رسا و كلاميبليغ به عظمت ذات و صفات حضرت باريتعالي اشاره و با اسلوبي قرآن گونه به نيكوترين وجه آنرا به تصوير كشيده و در اين راه از نمونههاي خلقت وام گرفته و بشر را به تفكر پيرامون آنها ونگرش به هستي و پديدههاي آن دعوت نموده است.

در «نهج البلاغه» مجموعة نفيس و حيرت افزا در بيش از 40 فراز، از الاهيات، مبدا آفرينش وصفات و ويژگيهاي معبود يگانه، به گونهاي اعجابآميز سخن به ميان آمده است.[1]

آن حضرت (ع) در نخستين خطبة نهجالبلاغه به بحث خداشناسي اشاره فرموده است آنجا كهميفرمايد: «اَوّلُ الدّين مَعْرِفَتُهُ»[2]

در اينجا به پارهاي مطالب پيرامون خداشناسي اشاره ميشود:

الف) اهميّت خداشناسي

شناخت لازمة ايمان و ايمان لازمة عبوديت و طاعت است شناخت خداوند موجب ميشودانسان به عظمت او واقف و به وصالش راغب شود هر چه شناخت انسان به خداوند بيشتر شودبرايمانش افزوده ميگردد و هنگامي كه قلب ايمان آورد جسم و روح در خدمت خداوند قرارميگيرد و ايمان اين حركت را در آدمي ايجاد ميكند.

براين پايه، قرآن دربارة عالمان خداشناس فرمود: «انما يخشي اللّه من عباده العلماء»[3] ( از بندگان خدا فقط دانايانند كه از خدا مي ترسند)

علم توحيد از آن جهت كه پيرامون موضوع خداوند بحث ميكند ارزشمندترين علوم است واقرار به توحيد از اهميت ويژهاي برخوردار ميباشد، امام علي(ع) در اقرار به توحيد ميفرمايد:

«وَ اَشْهَدُ انْ لا إله إلاّ اللّهُ وَحْدَهُ لاشريك له، شهادõًً مُمَتحناً إخْلاصُها، مُعْتَقَداً مُصَاصُها، نَتَمَسَّكُ بَهااَبداً مَا اَبقَانَا، وَ نَدَّخِرُها لاِهَاوِيلِ ما يَلقَانَا، فَإنَّها عَزيَمـöُُ الاءيمانِ، وَ فاتَحـَöُُ الاءحسَانِ وَ مَرْضاõُُالرَّحمانِ ...»[4]

(گواهي ميدهم كه جز خداي يگانه خدايي نيست و او منزّه از شريك ميباشد. گواهي و شهادتيكه اخلاص آن آزموده شده، ناب و خالص بودن آن ثابت شده باشد. تا زندهايم، به اين نحو گواهيپايبنديم و آن را براي حوادث هولناك پس از مرگ ذخيره وُعّدة خويش قرار ميدهيم. چرا كه اينگونه گواهي عامل استواري ايمان، گشوده شدن درهاي احسان الهي، خشنودي خداي رحمان...)